યુનેસ્કોની માનવતાના અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની પ્રતિનિધિ યાદીમાં દિવાળીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો

ભારતની સૌથી વધુ ઉજવાતી જીવંત પરંપરાઓમાંની એક દિવાળી, આજે નવી દિલ્હીના લાલ કિલ્લા ખાતે યોજાયેલા યુનેસ્કો આંતર-સરકારી સાંસ્કૃતિક વારસા સમિતિના 20મા સત્ર દરમિયાન માનવતાના અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની પ્રતિનિધિ યાદીમાં અંકિત કરવામાં આવી હતી.

કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રી શ્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવત, સંસ્કૃતિ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી વિવેક અગ્રવાલ, સંસ્કૃતિ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને 194 સભ્ય દેશોના પ્રતિનિધિઓ, આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતો અને યુનેસ્કોના વૈશ્વિક નેટવર્કના પ્રતિનિધિઓની ઉપસ્થિતિમાં આ શિલાલેખ અપનાવવામાં આવ્યો હતો.

આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિનિધિમંડળને સંબોધતા શ્રી શેખાવતે કહ્યું કે આ શિલાલેખ ભારત અને વિશ્વભરના સમુદાયો માટે ખૂબ જ ગર્વની ક્ષણ છે જેઓ દિવાળીની શાશ્વત ભાવનાને જીવંત રાખે છે. તેમણે કહ્યું કે આ તહેવાર ‘તમસો મા જ્યોતિર્ગમય’ ના સાર્વત્રિક સંદેશને મૂર્તિમંત કરે છે, જે અંધકારમાંથી પ્રકાશ તરફ જવાની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને આશા, કાયાકલ્પ અને સંવાદિતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

આ તહેવારના જીવંત અને લોકો-કેન્દ્રિત સ્વભાવનો ઉલ્લેખ કરતા, કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભાર મૂક્યો કે લાખો લોકો દિવાળીની ઉજવણીમાં યોગદાન આપે છે, જેમાં દિવા બનાવનારા કુંભાર, ઉત્સવની સજાવટ બનાવનારા કારીગરો, ખેડૂતો, મીઠાઈ બનાવનારા, પૂજારીઓ અને સદીઓ જૂની પરંપરાઓ જાળવી રાખનારા પરિવારોનો સમાવેશ થાય છે. મંત્રીએ કહ્યું કે આ માન્યતા આ પરંપરાને ટકાવી રાખનારા સામૂહિક કાર્યને શ્રદ્ધાંજલિ છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભારતીય ડાયસ્પોરાની જીવંત ભૂમિકાનો પણ સ્વીકાર કર્યો, જેમની દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, આફ્રિકા, ગલ્ફ દેશો, યુરોપ અને કેરેબિયનમાં દિવાળીની ઉજવણીએ ખંડોમાં દિવાળીનો સંદેશ ફેલાવ્યો છે અને સાંસ્કૃતિક સેતુઓને મજબૂત બનાવ્યા છે.

આ શિલાલેખ સાથે આ વારસાનું રક્ષણ કરવાની અને તેને ભવિષ્યની પેઢીઓ સુધી પહોંચાડવાની નવી જવાબદારી આવે છે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ નાગરિકોને દિવાળીની એકતાની ભાવનાને સ્વીકારવા અને ભારતની સમૃદ્ધ અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓને ટેકો આપવાનું ચાલુ રાખવા વિનંતી કરી.

દિવાળી તેના ઊંડા સાંસ્કૃતિક મહત્વ માટે ઓળખાય છે અને પ્રદેશો, સમુદાયો અને વૈશ્વિક ભારતીય ડાયસ્પોરામાં ઉજવાતા લોકપ્રિય તહેવાર તરીકે ઓળખાય છે. તે એકતા, નવીકરણ અને સામાજિક એકતાના સિદ્ધાંતોનું પ્રતીક છે. તેની વિવિધ પ્રથાઓ, જેમાં દીવા પ્રગટાવવા, રંગોળી બનાવવા, પરંપરાગત હસ્તકલા, ધાર્મિક વિધિઓ, સમુદાય ઉજવણીઓ અને પેઢી દર પેઢી જ્ઞાનનું પ્રસારણ શામેલ છે, તે તહેવારની કાલાતીત જોમ અને ભૂગોળની સીમાઓમાં અનુકૂલન કરવાની ક્ષમતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા સંસ્કૃતિ મંત્રાલય દ્વારા તૈયાર કરાયેલ આ નામાંકન, કલાકારો, કારીગરો, કૃષિ સમુદાયો, સ્થળાંતરિત જૂથો, ખાસ જરૂરિયાતો ધરાવતા વ્યક્તિઓ, ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાયો, સાંસ્કૃતિક સંગઠનો અને ભારતભરના પરંપરા ધારકો સાથે વ્યાપક રાષ્ટ્રવ્યાપી પરામર્શ પછી કરવામાં આવ્યું હતું. તેમના સામૂહિક અનુભવોએ દિવાળીના સમાવેશી સ્વભાવ, સમુદાય-આધારિત ટકાઉપણું અને કુંભાર અને રંગોળી કલાકારોથી લઈને મીઠાઈ બનાવનારાઓ, ફૂલ વેચનારાઓ અને કારીગરો સુધીના આજીવિકાના વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમને પ્રકાશિત કર્યા.

યુનેસ્કો શિલાલેખ દિવાળીને એક જીવંત વારસા તરીકે ઓળખે છે જે સામાજિક એકતાને મજબૂત બનાવે છે. આ તહેવાર પરંપરાગત કારીગરીને ટેકો આપે છે, ઉદારતા અને સુખાકારીના મૂલ્યોને મજબૂત બનાવે છે, અને આજીવિકા પ્રોત્સાહન, લિંગ સમાનતા, સાંસ્કૃતિક શિક્ષણ અને સમુદાય સુખાકારી સહિત અનેક ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યોમાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપે છે.

સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે આ નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું, અને કહ્યું કે આ શિલાલેખ ભારતના અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસા પ્રત્યે વૈશ્વિક જાગૃતિને પ્રોત્સાહન આપશે અને ભાવિ પેઢીઓ માટે સમુદાય-આધારિત પરંપરાઓ જાળવવાના પ્રયાસોને મજબૂત બનાવશે.