Matribhumi Samachar Gujarati
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા જાણ કરવામાં આવી છે કે, બાકી શિક્ષણ લોનના સંદર્ભમાં, જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો (PSBs) ના ગ્રોસ નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPA) નાણાકીય વર્ષ 2020-21 માં 7% થી ઘટીને નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં 2% થઈ ગયા છે, જેનાથી વર્ષોથી શિક્ષણ લોનની એસેટ ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળે છે. આ સંબંધમાં રાજ્ય-વાર માહિતી RBI દ્વારા જાળવવામાં આવતી નથી.
નિયમનિત સંસ્થાઓ (REs) ને લગતી ક્રેડિટ સંબંધિત બાબતો મોટા ભાગે નિયંત્રણમુક્ત (deregulated) છે અને તે સંબંધિત નિયમનકારી અને વૈધાનિક આવશ્યકતાઓ તથા ધીરનાર અને RE વચ્ચેના લોન કરારની શરતો અને નિયમોના દાયરા હેઠળ ઘડવામાં આવેલી REs ની બોર્ડ-મંજૂર લોન નીતિઓ દ્વારા સંચાલિત થાય છે. RBI એ બેંકોને બોર્ડ-મંજૂર લોન નીતિ અમલમાં મૂકવાની સલાહ આપી છે અને તેઓ નિયમનોના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતોને આધીન રહીને, ઉક્ત નીતિ મુજબ ક્રેડિટ સંબંધિત નિર્ણયો લેશે.
વધુમાં, RBI એ બેંકોમાં વસૂલાત સુધારવા અને શરૂઆતના / સ્થાપિત તણાવને ઉકેલવા માટે ઘણી પહેલો કરી છે, જેમાં RBI (કોમર્શિયલ બેંકો – તણાવગ્રસ્ત સંપત્તિઓનું નિરાકરણ) દિશાનિર્દેશો, 2025 હેઠળ તણાવગ્રસ્ત સંપત્તિઓના નિરાકરણ માટે પ્રુડેન્શિયલ ફ્રેમવર્ક જારી કરવાનો સમાવેશ થાય છે, જે સિદ્ધાંત-આધારિત માળખું છે અને નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં ડિફોલ્ટની વહેલી ઓળખ અને નિરાકરણ માટે જોગવાઈ કરે છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા તમામ અનુસૂચિત વાણિજ્યિક બેંકો (SCBs) ને મોડેલ એજ્યુકેશન લોન સ્કીમ (MELS) (છેલ્લે 21.3.2024 ના રોજ સુધારેલ) અપનાવવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. આ યોજના અન્ય બાબતોની સાથે જરૂરિયાત-આધારિત શિક્ષણ લોન પૂરી પાડે છે અને ₹7.50 લાખ સુધીની લોન રકમ માટે કોઈ કોલેટરલ સિક્યુરિટી (ગિરવે મૂકવાની સુરક્ષા) અથવા થર્ડ-પાર્ટી ગેરંટીની જરૂર નથી, જો તેઓ સેન્ટ્રલ સેક્ટર ઇન્ટરેસ્ટ સબસિડી સ્કીમ (CSIS)/ ક્રેડિટ ગેરંટી ફંડ સ્કીમ ફોર એજ્યુકેશન લોન (CGFSEL) માટે પાત્ર હોય.
જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો (PSBs) પણ તેમના બોર્ડ-મંજૂર નીતિઓ મુજબ કેસ-ટુ-કેસના આધારે ₹7.50 લાખથી વધુની કોલેટરલ-મુક્ત લોન પૂરી પાડે છે.
વધુમાં, RBI એ 12 એપ્રિલ 2010 ના પરિપત્ર RPCD.SME&NFS.BC.No. 69/06.12.05 /2009-10 દ્વારા કોલેટરલ મુક્ત લોન – શિક્ષણ લોન યોજના પર સલાહ આપી છે કે બેંકોએ ₹4 લાખ સુધીની શિક્ષણ લોનના કિસ્સામાં કોલેટરલ સિક્યુરિટી ફરજિયાતપણે મેળવવી ન જોઈએ.
તદુપરાંત, 06.11.2024 ના રોજ PM વિદ્યાલક્ષ્મી યોજના શરૂ કરવામાં આવી છે, જે પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓને બેંકો દ્વારા લોન પૂરી પાડે છે જેથી નાણાકીય અવરોધો ભારતના કોઈપણ યુવાનને ગુણવત્તાયુક્ત ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવાથી અટકાવી ન શકે. આ યોજના દેશની ટોચની ગુણવત્તાયુક્ત ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ (QHEIs) માં પ્રવેશ મેળવનારા પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણ લોનની સુવિધા અને સક્ષમતા પ્રદાન કરે છે અને આ QHEIs ના પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓને સરળ, પારદર્શક, વિદ્યાર્થી-મૈત્રીપૂર્ણ અરજી પ્રક્રિયા દ્વારા કોલેટરલ-મુક્ત, ગેરંટર-મુક્ત શિક્ષણ લોન લેવા સક્ષમ બનાવે છે.
આ માહિતી આજે લોકસભામાં એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં નાણાં મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી પંકજ ચૌધરી દ્વારા આપવામાં આવી હતી.
