१२ वा आंतरराष्ट्रीय योग दिन: कोलकात्याच्या पवित्र भूमीवरून पंतप्रधानांचा ‘निरोगी वृद्धत्वासाठी योग’ संदेश

२१ जून हा वर्षातील सर्वात मोठा दिवस आणि आता संपूर्ण जगासाठी ‘आंतरराष्ट्रीय योग दिन’ म्हणून एका मोठ्या सामूहिक उत्सवाचा दिवस बनला आहे. यंदाच्या १२ व्या आंतरराष्ट्रीय योग दिन सोहळ्याचे मुख्य केंद्र पश्चिम बंगालमधील सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक राजधानी असलेल्या कोलकाता येथे होते. या सोहळ्यात भारताचे माननीय पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशवासीयांना आणि जागतिक समुदायाला संबोधित करत योगाचे महत्त्व आणि त्याचे मानवी जीवनातील स्थान अधोरेखित केले.

बंगालच्या आध्यात्मिक भूमीचा गौरव आणि ‘स्वच्छतेचा योग’

आपल्या भाषणाची सुरुवात करताना पंतप्रधानांनी पश्चिम बंगालच्या ऐतिहासिक आणि आध्यात्मिक वारशाचा विशेष उल्लेख केला. भगवान रामकृष्ण परमहंस, स्वामी विवेकानंद, महर्षी अरविंद आणि लाहिरी महाशय यांसारख्या महान संतांनी याच भूमीवरून संपूर्ण जगाला योग आणि अध्यात्माची नवी दिशा दिली.

गुरुदेव रवींद्रनाथ टागोरांच्या विचारांची आठवण करून देत ते म्हणाले की, “माणसाची ओळख स्वतःपुरते मर्यादित राहण्यात नसून, सभोवतालच्या जगाशी जोडले जाण्यात आहे आणि हाच योगाचा मूळ गाभा आहे.”

यावेळी कोलकात्यात राबवण्यात आलेल्या ‘स्वच्छता से स्वागत’ आणि ‘स्वच्छतेचा योग’ या अनोख्या उपक्रमाचे पंतप्रधानांनी भरभरून कौतुक केले. नागरिकांनी दाखवलेली ही कर्तव्यभावना संपूर्ण देशासाठी प्रेरणादायी ठरेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

यंदाची मुख्य संकल्पना: ‘निरोगी वृद्धत्वासाठी योग’ (Yoga for Healthy Aging)

दरवर्षी योग दिनासाठी एक विशेष संकल्पना (Theme) ठरवली जाते. या वर्षी ‘निरोगी वृद्धत्वासाठी योग’ ही संकल्पना निवडण्यात आली आहे. वाढत्या वयासोबत मानवी शरीराची कार्यक्षमता कमी न होता, माणूस आयुष्यभर सक्रिय आणि उत्साही कसा राहू शकतो, याचा मार्ग योग दाखवतो.

वयानुसार योगाचे उद्दिष्ट:

• चाळीशीत (40s): विसाव्या वयाच्या तुलनेत अधिक लवचिकता (Flexibility) असणे.

• पन्नाशीत (50s): तिशीच्या वयापेक्षा अधिक ऊर्जा आणि उत्साह टिकवून ठेवणे.

• सत्तरीत (70s): जीवनशैलीशी संबंधित आजारांविरुद्ध (Lifestyle Diseases) अधिक चांगली रोगप्रतिकारक शक्ती असणे.

योग हा केवळ वृद्धांसाठी नसून सर्व वयोगटातील लोकांसाठी आहे. नियमित योगाभ्यासाने शरीर लवचिक बनते, मानसिक ताणतणाव दूर होतो आणि ऊर्जा पातळी उच्च राहते.

भगवद्गीता आणि संतुलित जीवनशैलीचा आधार

भाषणादरम्यान पंतप्रधानांनी श्रीमद्भगवद्गीतेतील एका प्रसिद्ध श्लोकाचा संदर्भ दिला:

युक्त आहार विहारस्य, युक्त चेष्टस्य कर्मसु।

युक्त स्वप्न अव-बोधस्य, योगो भवति दुःखहा॥

याचा अर्थ असा की, ज्याचा आहार आणि विहार (विहार म्हणजे फिरणे/करमणूक) संतुलित आहे, ज्याची कर्मे आणि कामे संतुलित आहेत, आणि ज्याची झोप व जागृती संतुलित आहे, त्याचा योग सर्व दुःखांचा नाश करतो. आजच्या धकाधकीच्या आणि असंतुलित जीवनशैलीत योग आपल्याला जगण्याची योग्य कला शिकवतो.

‘योग ३६५’ (Yoga 365) उपक्रमाला अभूतपूर्व प्रतिसाद

योग हा केवळ २१ जून पुरता मर्यादित न राहता तो आपल्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनावा, यासाठी केंद्र सरकारने ‘योग ३६५’ या उपक्रमाला गती दिली आहे. या अंतर्गत आयोजित करण्यात आलेल्या १०० दिवसांच्या ऑनलाइन योग कार्यक्रमात जगभरातून अभूतपूर्व प्रतिसाद मिळाला. सुमारे १३० देशांतील ३० लाखांहून अधिक लोकांनी यात सक्रिय सहभाग नोंदवला, जे योगाची जागतिक स्वीकारार्हता दर्शवते.

FAQ: आंतरराष्ट्रीय योग दिन आणि पंतप्रधानांच्या भाषणाबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

१. १२ व्या आंतरराष्ट्रीय योग दिन सोहळ्याचे आयोजन कोठे करण्यात आले होते?

उत्तर: यंदाच्या १२ व्या आंतरराष्ट्रीय योग दिनाचा मुख्य सोहळा पश्चिम बंगालमधील कोलकाता येथे आयोजित करण्यात आला होता.

२. या वर्षीच्या (२०२६) योग दिनाची संकल्पना (Theme) काय आहे?

उत्तर: या वर्षीची संकल्पना ‘निरोगी वृद्धत्वासाठी योग’ (Yoga for Healthy Aging) ही आहे.

३. पंतप्रधानांनी भाषणात कोणत्या उपक्रमाचे कौतुक केले?

उत्तर: पंतप्रधानांनी कोलकात्यातील नागरिकांच्या ‘स्वच्छतेचा योग’ आणि ‘स्वच्छता से स्वागत’ या मोहिमेचे विशेष कौतुक केले.

४. ‘योग ३६५’ उपक्रम काय आहे?

उत्तर: लोकांना वर्षभर योगाशी जोडून ठेवण्यासाठी हा एक उपक्रम आहे. या अंतर्गत १०० दिवसांचा ऑनलाइन योग कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता, ज्यामध्ये १३० देशांतील ३० लाखांहून अधिक लोक सहभागी झाले होते.

Disclaimer (अस्वीकरण):

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने लिहिण्यात आला आहे. लेखात समाविष्ट असलेले विचार पंतप्रधानांच्या अधिकृत भाषणावर आधारित आहेत. योगासने किंवा कोणतीही नवीन शारीरिक दिनचर्या सुरू करण्यापूर्वी तज्ज्ञ मार्गदर्शकाचा किंवा डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.

संबंधित लिंक्स (Relevant Links):

पश्चिम बंगाल आणि देशातील विविध चालू घडामोडी, सांस्कृतिक सोहळे आणि ताज्या बातम्यांच्या सविस्तर कव्हरेजसाठी Matribhumi Samachar Marathi या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या.