Matribhumi Samachar Marathi
नवी दिल्ली येथे राष्ट्रीय हरित प्राधिकरणाने (NGT) आयोजित केलेल्या ‘भविष्यातील पर्यावरण आणि हवामानातील बदल’ या विषयावरील आंतरराष्ट्रीय परिषदेच्या समारोप सत्राला भारताच्या राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी प्रमुख उपस्थिती लावली.
आपल्या संबोधनात राष्ट्रपतींनी हवामान बदलामुळे मानवी जीवनाच्या विविध क्षेत्रांवर होणाऱ्या गंभीर परिणामांवर प्रकाश टाकला. आज जगभरात जैवविविधतेचा ऱ्हास, पाण्याची तीव्र टंचाई आणि जमिनीचा ऱ्हास (Soil Degradation) यांसारख्या गंभीर समस्या निर्माण झाल्या असून, त्या थेट हवामान बदलाशी जोडलेल्या आहेत. या बदलांचा थेट फटका अन्नसुरक्षा, लोकांचे आरोग्य आणि दैनंदिन उपजीविकेला बसत आहे.
संवेदनशील समुदायांचा सक्रिय सहभाग आणि सर्वसमावेशक धोरणे
हवामान बदलाच्या या गुंतागुंतीच्या समस्येशी सामना करण्यासाठी केवळ शासकीय पातळीवर कायदे करून चालणार नाही, तर सर्वसमावेशक धोरण आणि कृतींची सुसूत्रीकृत चौकट उभारणे आवश्यक आहे, असे राष्ट्रपतींनी स्पष्ट केले.
या चौकटीत सर्वांत जास्त प्रभावित होणाऱ्या समुदायांचा सहभाग सुनिश्चित केला पाहिजे:
-
ग्रामीण आणि वनक्षेत्रातील नागरिक: जे थेट निसर्गाच्या सानिध्यात राहून जीवन जगतात.
-
अल्पभूधारक शेतकरी: ज्यांचे उत्पन्न पूर्णपणे ऋतूमानावर अवलंबून असते.
-
महिला व असुरक्षित समाजघटक: नैसर्गिक आपत्तींचा सर्वाधिक फटका याच घटकांना सहन करावा लागतो.
त्यामुळे धोरणे आखताना या घटकांच्या गरजांबाबत विशेष संवेदनशीलता दाखवणे काळाची गरज आहे.
पारंपरिक ज्ञान आणि शाश्वत वनीकरणाचे महत्त्व
हवामान बदलाशी जुळवून घेण्याची (Climate Resilience) ताकद आपल्या पारंपरिक ज्ञानात आणि स्थानिक समुदायांच्या प्रथांमध्ये आहे. लोककेंद्रित उपाययोजना आणि जनसहभागाद्वारे हवामान बदलाचा सामना करण्याची आपली क्षमता अधिक बळकट केली जाऊ शकते.
राष्ट्रपतींनी ‘शाश्वत वनीकरण’ (Sustainable Forestry) संकल्पनेवर विशेष जोर दिला:
“शाश्वत वनीकरणाचा खरा उद्देश केवळ वृक्षलागवड करणे हा नसून, निरोगी, समृद्ध आणि स्वयंपूर्ण परिसंस्थांचे (Ecosystems) पुनरुज्जीवन करणे हा आहे.”
स्थानिक परिस्थितीला अनुरूप असलेले आणि जैवविविधतेचे संवर्धन करणारे वनीकरणाचे प्रयत्नच पर्यावरणाचा समतोल राखू शकतात.
जनसहभाग आणि ‘मिशन लाइफ’ (Mission LiFE)
पर्यावरणाबाबत जनजागृती निर्माण करण्यात भारताची भूमिका नेहमीच अग्रेसर राहिली आहे. विशेषतः युवकांना या चळवळीत सहभागी करून घेण्यात भारताने मोठे यश मिळवले आहे.
भारत सरकारचा ‘मिशन लाइफ’ (Mission LiFE – Lifestyle for Environment) हा उपक्रम हे सिद्ध करतो की, जेव्हा सर्वसामान्य नागरिक आणि समाज एकत्र येतो, तेव्हा पर्यावरणाच्या पुनरुज्जीवनाकडे एक मोठे आणि सकारात्मक पाऊल पडते.
शेवटी, राष्ट्रपतींनी विविध देशांतील पर्यावरण तज्ज्ञ, न्यायाधीश, कायदेतज्ज्ञ आणि प्रमुख भागधारकांना एकाच व्यासपीठावर आणल्याबद्दल राष्ट्रीय हरित प्राधिकरणाचे (NGT) मनापासून कौतुक केले. या परिषदेतील विचारमंथनातून तयार होणारा कृती आराखडा हवामान बदलाच्या परिणामांना सक्षमपणे तोंड देणारा समाज घडवेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
संबंधित लिंक्स (Relevant Links)
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्र. १: राष्ट्रीय हरित प्राधिकरणाच्या (NGT) या परिषदेचा मुख्य विषय काय होता?
उत्तर: NGT द्वारे आयोजित या आंतरराष्ट्रीय परिषदेचा मुख्य विषय ‘भविष्यातील पर्यावरण आणि हवामानातील बदल’ हा होता.
प्र. २: राष्ट्रपतींच्या मते शाश्वत वनीकरणाचा मुख्य उद्देश काय आहे?
उत्तर: केवळ झाडे लावणे हा वनीकरणाचा हेतू नसून, स्थानिक परिस्थितीनुसार निरोगी आणि स्वयंपूर्ण परिसंस्थांचे पुनरुज्जीवन करणे हा शाश्वत वनीकरणाचा खरा उद्देश आहे.
प्र. ३: पर्यावरणाच्या पुनरुज्जीवनासाठी कोणता सरकारी उपक्रम महत्त्वाचा ठरत आहे?
उत्तर: भारत सरकारचा ‘मिशन लाइफ’ (Mission LiFE) हा उपक्रम जनसहभागातून पर्यावरणाच्या संवर्धनासाठी आणि पुनरुज्जीवनासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे.
अस्वीकरण (Disclaimer)
सदर लेख राष्ट्रीय हरित प्राधिकरणाने (NGT) नवी दिल्ली येथे आयोजित केलेल्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेतील राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या भाषणाच्या अधिकृत वक्तव्यांवर आणि माहितीवर आधारित आहे. हा लेख केवळ माहिती आणि जनजागृतीच्या उद्देशाने प्रकाशित करण्यात आला आहे.
